Almanya Başbakanı Friedrich Merz henüz altı aydır görevde. Ancak bu kısa süre içinde yaptığı bazı açıklamalar yoğun tartışmalara yol açtı. Göçmen kökenlilere yönelik sözleriyle ülke içinde sık sık eleştiri konusu olan Merz, son ifadeleriyle bu kez Almanya’nın sınırları dışında da tepki topladı.
Muhafazakâr Başbakan, Kasım ayı başında Dünya İklim Konferansı’na (COP30) ev sahipliği yapan Brezilya’nın Belem kentini ziyaret etti. Para eyaletinin başkentine gerçekleştirilen ve 20 saati bile bulmayan bu kısacık ziyaretten yaklaşık bir hafta sonra Merz, başkent Berlin’de düzenlenen ticaret kongresinde konuştu ve skandal bazı sözlere imza attı. “Bayanlar baylar dünyanın en güzel ülkelerinden birinde yaşıyoruz” diyen Alman Başbakanı sözlerini şöyle sürdürdü: Geçen hafta benimle birlikte Brezilya’da bulunan bazı gazetecilere ‘İçinizden kim burada kalmak ister?’ diye sordum. Hiç kimse elini kaldırmadı. Her şeyden önce hepsi, olduğumuz o yerden Almanya’ya dönmüş olmaktan memnundu.
“Hitler’in oğlu” yakıştırması
Merz’in ekonomisi zorlu bir dönemden geçen Almanya’yla ilgili iyimser bir konuşma yapma amacıyla sarf ettiği bu sözleri Brezilya’da öfkeyle karşılandı.
Basın, Alman başbakanın “Amazon’un kalbi” olarak nitelendirilen Belem’e ilişkin sözlerinin taşıdığı “kibre” yönelik manşetlerle ve yorumlarla dolarken siyasilerin tepkisi de gecikmedi.
Merz’in ifadelerine esprili ancak iğneleyici bir yanıt veren Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva, Almanya Başbakanına cevaben “Para’da dans etmeye gitmeliydi ve Para yemeklerinin tadına bakmalıydı. Çünkü o zaman Berlin’in ona Para eyaletinin sunduğu kalitenin yüzde 10’unu bile sunmadığını anlardı” ifadelerini kullandı.
Bir diğer kinayeli yanıt da Para Valisi Helder Barbalho’dan geldi. Barbalho, X hesabından yaptığı paylaşımda, Para’nın kapılarını açarak misavirperver bir halkın gücünü gösterdiğini vurgulayarak, “Küresel ısınmaya katkıda bulunmuş olanların Amazon’un sıcağını garipsemiş olmaları ilginç” diye yazdı.
Friedrich Merz (sağda) Brezilya ile ilgili tepki çeken sözlerinden günler sonra, Güney Afrika’da düzenlenen G20 zirvesi sırasında Brezilya lideri Lula da Silva ile yüz yüze geldiFotoğraf: Michael Kappeler/dts Nachrichtenagentur/IMAGO
Sosyal medyada ise Almanya Başbakanına yönelik çok daha ağır ifadeler dikkat çekti.
O ağır ifadelerden biri Rio de Janeiro Belediye Başkanı Eduardo Paes’den geldi. X hesabından Merz’e yönelik, “Hitler’in oğlu” ve “Nazi” ifadelerini kullanan Paes, daha sonra bu paylaşımını silerek, “Bugünkü stresimi boşaltma biçimimdi. Yaşasın Brezilya ve Almanya dostluğu” şeklinde yeni bir paylaşım yaptı.
Merz’den geri adım yok
Merz ise gelen tepkilere ve “özür dileme” çağrılarına rağmen geri adım atmadı. Sözlerinin Almanya-Brezilya ilişkilerine zarar verdiğini düşünmediğini söyleyen CDU lideri, “Ben, Almanya’nın dünyanın en güzel ülkelerinden biri olduğunu söyledim ve muhtemelen Başkan Lula da bunu kabul edecektir” demekle yetindi.
Başbakanın özür dilemeyeceğini belirten Hükümet Sözcüsü Stefan Kornelius ise Brezilya’nın da “kuşkusuz dünyanın en güzel ülkeleri arasında yer aldığını” söyledi. Sözcü, “Ama Alman Başbakanı’nın burada küçük bir sıralama yapması, bence çok da sakıncalı değil” diye konuştu.
Almanya’dan kilometrelerce uzakta, Latin Amerika’daki bir ülkeyi kızdıran bu sözler Başbakan Merz’in ilk skandal niteliğindeki sözleri değil. Merz’in, henüz başbakan olmadan önce 2023’te göçmenlerin çocuklarını “küçük paşalar” olarak nitelendirmesi de oldukça tepki çekmişti.
Başbakanlık koltuğuna oturduktan kısa süre sonra ise hâlâ tartışılan bir başka tartışmalı ifadeye imza attı. Berlin yakınlarındaki Potsdam’da düzenlenen bir etkinlikte önceki hükümetin göç konusundaki hatalı politikalarını düzelttiğini söyleyen Merz, “Elbette şehir görüntüsünde hâlâ bu sorun devam ediyor” diyerek geri göndermeleri hızlandırma planlarına atıf yaptı. Bu sözler haftalarca süren bir tartışmanın fitilini ateşledi.
“Şehir manzarası” protestosu
Ateşi harlayansa, bu konuşmadan yaklaşık bir hafta sonra bir gazeteci kendisine bu ifadelerle neyi kastettiğini ve sözlerini geri alıp almak istemediğini sorduğunda Başbakan’ın verdiği yanıt oldu. Merz, gazeteciye bir “karşı soru” yönelterek, “Bilmiyorum, çocuğunuz var mı? Ve bu çocukların arasında kızlarınız varsa, onlara sorun bakalım bu sözümle neyi kastetmiş olabilirim. Eminim size oldukça açık ve net bir cevap vereceklerdir” şeklinde konuştu. Bu sözler göçmen kökenlilerin tepkisine feministlerin de tepkilerinin eklenmesi ve binlerce göstericinin sokağa çıkmasına yol açtı.
Talisman Toplumsal Uyum Ödülü töreninde “Şehir manzarası biziz” yazılı çıkartmalar taşıyan katılımcılar Başbakan Merz’i protesto ettiFotoğraf: Fabian Sommer/dpa/picture alliance
Başbakan’ın Brezilya’ya yönelik ifadelerinin yol açtığı kriz henüz tazeyken katıldığı Talisman Toplumsal Uyum Ödülü töreninde katılımcıların protestosu da “şehir manzarası” sözlerinin hâlâ etkisinin sürdüğünü gözler önüne serdi. Almanya Uyum Vakfı tarafından düzenlenen ödül töreninde Merz konuşma yapmak için sahneye çıktığında çok sayıda bursiyer ayağa kalkarak salonu terk etti. “Wir sind das Stadtbild” (Şehir manzarası biziz) yazılı çıkartmalar taşıyan tepkili bursiyerler, Merz konuşmasını bitirene dek salona dönmedi.
Merz’in iletişim stratejisi: Bilinçli bir tercih mi, anlık çıkışlar mı?
Almanya Başbakanının sık sık infial yaratan sözlere imza atması Merz’in iletişim stratejisini de tartışmaya açtı. Bazı gözlemciler Merz’in özellikle göçmenlere yönelik sert ifadeleriyle aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisine kayan muhafazakâr seçmeni geri kazanmaya çalıştığı görüşünde. Sosyal bilimciler ise, Merz’in kullandığı türden “kutuplaştırıcı” ve muğlak ifadelerin toplumda artan güvenlik kaygılarını beslediğini ve bu yolla daha sert göç politikalarını “meşru kıldığını” vurguluyor.
Başbakanın 2015 mülteci krizinde Almanya’nın kapılarını sığınmacılara açarak “Başarabilirz” sözleriyle hafızalarda yer eden eski Başbakan Angela Merkel’e kıyasla daha sert ve muhafazakâr bir çizgiye işaret etmek istediğine de dikkat çekiliyor.
Merz’in tartışma yaratan sözleri kadar, bu ifadelerden geri adım atmaması da dikkat çekiyor.
Kimi iletişim uzmanları, Merz’in seleflerine kıyasla çok daha sık kameraların karşısına çıkmasının, onu anlık tepkilere ve düşünmeden yaptığı çıkışlara daha açık hâle getirdiğini belirtiyor. Bu nedenle Merz’in zaman zaman sözlerinin olası sonuçlarını yeterince tartmadan konuştuğu yorumu yapılıyor.
Ayrıca uzmanlar, Merz’in bu tür açıklamaları sonradan sürekli düzeltmesinin veya geri almasının iletişim stratejisi açısından mümkün olmadığına da işaret ediyor. Bu durum, hem kendisinin oluşturmak istediği “açık sözlü lider” imajıyla çelişiyor hem de siyasi tutarlılık açısından riskli görülüyor.
